Mikropsja i makropsja – czym są i co mają wspólnego z Syndromem Alicji w Krainie Czarów?

Autor: Marta Soczek 

Czy kiedykolwiek zdarzyło Ci się spojrzeć na jakiś przedmiot i odnieść wrażenie, że jest on nienaturalnie mniejszy lub większy niż powinien w rzeczywistości? A może proste linie, na które patrzysz uległy zniekształceniu oraz zaczęły falować?  Tego typu zaburzenia percepcji wzrokowej to sygnał, którego nie wolno lekceważyć. Bardzo często stanowią one bowiem pierwszy symptom choroby siatkówki.  

W tym artykule wyjaśniamy, skąd biorą się schorzenia takie jak mikropsja i makropsja, jakie choroby mogą za nimi stać oraz jak wygląda diagnostyka okulistyczna, która pozwala wykryć przyczynę ich występowania. 

Mikropsja i makropsja – co oznaczają te zaburzenia widzenia

Mikropsja to zaburzenie, w którym przedmioty widziane przez pacjenta wydają się mniejsze, niż są w rzeczywistości. Często towarzyszy temu wrażenie, że obraz jest oddalony lub ucieka. Makropsja działa odwrotnie: przedmioty postrzegane są jako nienaturalnie powiększone oraz przybliżone.  

Oba te zjawiska należą do grupy zaburzeń postrzegania wzrokowego, metamorfopsji – czyli zniekształcenia widzenia. W tym przypadku problem nie dotyczy ostrości wzroku, lecz sposobu interpretacji obrazu przez siatkówkę i mózg. Pacjenci opisują to jako złudzenie wielkości przedmiotów, falowanie linii czy zaburzenia proporcji.  

Różnica między mikropsją a makropsją wynika najczęściej z tego, co dzieje się w obrębie plamki żółtej. Gdy siatkówka staje się grubsza (na przykład z powodu obrzęku lub nagromadzenia płynu), częściej pojawia się mikropsja. Gdy natomiast siatkówka jest ściągnięta lub pomarszczona – jak ma to miejsce przy błonach nasiatkówkowych – pacjent może doświadczać makropsji.  

Choroby oczu, które mogą powodować mikropsję lub makropsję

Najczęstszymi przyczynami mikropsji i makropsji są choroby plamki oraz choroby siatkówki – jednym z najważniejszych schorzeń jest zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem, czyli AMD. W jego przebiegu pacjenci często doświadczają zniekształcenia widzenia obrazu jako falujące oraz krzywiące się linie, zwłaszcza w AMD wysiękowym. 

Typowym przykładem choroby powodującej mikropsję jest centralna surowicza chorioretinopatia (CSCR). Pacjenci często opisują wtedy, że obraz wydaje się mniejszy i cofnięty. Z kolei, występujące błony nasiatkówkowe częściej mogą prowadzić do występowania makropsji – ze względu na pofałdowanie i ściąganie siatkówki w obrębie plamki. 

Mikropsja może pojawić się również w przebiegu obrzęku plamki – zarówno cukrzycowego, pozapalnego, jak i pozakrzepowego. Podobne zaburzenia widzenia występują także w retinopatii cukrzycowej oraz nadciśnieniowej, które prowadzą do uszkodzenia naczyń w siatkówce, jak i zmian w obrębie plamki żółtej. 

Do innych przyczyn okulistycznych, które mogą prowadzić do mikropsji i innych metamorfopsji, należą także zapalenia wewnątrzgałkowe, jeśli proces zapalny obejmuje plamkę. Zaburzenia rozmiaru obrazu mogą wystąpić również po urazach oka oraz po zabiegach chirurgicznych. Związek między operacjami okulistycznymi a mikropsją jest szczególnie znany pacjentom po leczeniu odwarstwienia siatkówki lub po witrektomii. Co pocieszające, wiele przypadków dowodzi, że po skutecznym leczeniu choroby podstawowej, zniekształcenia widzenia ulegają stopniowemu zmniejszeniu. Niemniej, jednak zdarza się, że pewne objawy utrzymują się jako trwałe zmiany resztkowe. 

Jak rozpoznać zaburzenia widzenia – diagnostyka okulistyczna

Gdy pojawia się zniekształcone widzenie przedmiotów, kluczowa jest szybka i dokładna diagnostyka okulistyczna, która pozwala sprawdzić, gdzie leży przyczyna problemu.  

Podstawowym badaniem jest badanie OCT plamki. Umożliwia ono na bardzo dokładną ocenę budowy siatkówki, aby wykryć ewentualny obrzęk, płyn, błony nasiatkówkowe czy inne nieprawidłowości. Jest to obecnie najważniejsze badanie w diagnostyce chorób siatkówki. 

Pomocne w diagnozie mogą być również rozwiązania takie jak np. test Amslera. Jest on prostym narzędziem do samokontroli widzenia i może być wykonywany w domu jako działanie profilaktyczne. Pozwala on szybko zauważyć, czy nie dochodzi do krzywienia linii, ubytków obrazu lub innych zniekształceń widzenia, które często mogą stanowić pierwszy sygnał ostrzegawczy, że warto zgłosić się do okulisty. 

Fotografia 1. Test Amslera

Do oceny nasilenia metamorfopsji wykorzystuje się również test M-CHARTS, który umożliwia precyzyjną ocenę stopnia zniekształceń widzenia oraz monitorowania skuteczności prowadzonego leczenia. Uzupełnieniem diagnostyki są standardowe badania ostrości wzroku, dna oka, pola widzenia oraz testy barwne. 

Jeśli jednak pełna diagnostyka oka nie wskazuje żadnych objawów, a struktura plamki jest prawidłowa, konieczne może być dalsze poszukiwanie przyczyny poza narządem wzroku, o czym decyduje lekarz prowadzący.  

Syndrom Alicji w Krainie Czarów – kiedy zaburzenia widzenia mają inne podłoże

Syndrom Alicji w Krainie Czarów (AIWS) to rzadkie zaburzenie percepcji, w którym mikropsja i makropsja stanowią jedynie część obrazu klinicznego. Oprócz zmiany wielkości przedmiotów mogą pojawiać się zaburzenia odległości, poczucie zmiany kształtu własnego ciała, trudności z oceną przestrzeni czy nawet czasu. 

Najczęściej zespół ten wiąże się z występowaniem migreny z aurą wzrokową lub padaczki potylicznej. Opisywano go również w przebiegu infekcji wirusowych ośrodkowego układu nerwowego, takich jak zakażenie EBV u dzieci, grypa, ospa wietrzna, Covid-19 czy wirus H1N1. Może pojawić się także po udarze mózgu, w przebiegu zatrucia lekami lub substancjami psychoaktywnymi. 

W tym przypadku oko pozostaje zdrowe, a przyczyna występowania zaburzeń znajduje się bezpośrednio w ośrodkowym układzie nerwowym – mózgu. U części pacjentów objawy mogą być także związane z problemami psychicznymi, takimi jak derealizacja, zaburzenia lękowe czy reakcje pourazowe. Derealizacja a postrzeganie obrazu to temat, który coraz częściej pojawia się w kontekście zaburzeń percepcji wzrokowej. 

Kiedy zgłosić się do okulisty i jak wygląda leczenie

Każde nagłe zniekształcenie obrazu, falujące linie, różnica w wielkości obrazu między oczami, pojawienie się błysków czy ubytków w polu widzenia – powinny skłonić do pilnej wizyty u okulisty. 

Kierunek leczenia zależy od przyczyny występowania problemu. W chorobach plamki stosuje się leczenie przyczynowe, takie jak iniekcje anty-VEGF, laseroterapia lub leczenie chirurgiczne. Jeśli przypadek dotyczy obrzęku plamki, wdraża się leczenie farmakologiczne lub przeciwzapalne. Przy zaawansowanych błonach nasiatkówkowych może być potrzebne leczenie operacyjne. 

Im wcześniej zostanie postawiona właściwa diagnoza i wdrożenie leczenia, tym zwiększa się szansa na poprawę komfortu widzenia i ograniczenie wystąpienia trwałych zmian. 

Dlaczego diagnostyka mikropsji i makropsji wymaga współpracy specjalistów?

Zaburzenia percepcji wzrokowej nie zawsze mają jednoznaczną przyczynę. Czasem ich źródłem są choroby oka, a innym razem mogą mieć podłoże związane z problemami neurologicznymi lub psychologicznymi. Dlatego, w części przypadków konieczna jest interdyscyplinarna współpraca okulisty z neurologiem, a czasem również z psychiatrą lub psychologiem. Podstawą całego procesu diagnostycznego zawsze pozostaje jednak dokładne badanie okulistyczne wraz z oceną plamki. 

Mikropsja i makropsja nie są bezpośrednio chorobami, tylko objawami, które najczęściej mogą sygnalizować problemy z siatkówką, głównie plamką żółtą. Kluczowe są regularne kontrole wzroku, z wykonaniem badania OCT plamki oraz samoobserwacja za pomocą testu Amslera (jest dostępny do pobrania na stronie internetowej Świata Oka). Umożliwia to ewentualne wczesne  wykrycie niepokojących zmian,  aby wdrożyć odpowiednie leczenie. W przypadku, jeśli jednak badania okulistyczne nie wykazują żadnych odchyleń, kluczowe jest kontynuowanie dalszej diagnostyki w kierunku neurologicznym. 

W Centrum Okulistycznym Świat Oka prowadzona jest kompleksowa diagnostyka zaburzeń widzenia i chorób plamki, z wykorzystaniem nowoczesnego sprzętu oraz doświadczenia zespołu specjalistów. Jeśli zauważasz u siebie takie problemy, nie zwlekaj i skonsultuj się z okulistą w Świecie Oka!  

Bibliografia:

1. Jan Dirk Blom, MD, PhD, Alice in Wonderland syndrome: A systematic review, Neurology® Clinical Practice, Volume 6 | Number 3 June 2016, Pages: 259-270
2. Giulio Mastria, Valentina Mancini, Alessandro Viganò, Vittorio Di Piero, Alice in Wonderland Syndrome: A Clinical and Pathophysiological Review, BioMed Research International, Volume 2016, Article ID 8243145, 10 pages, December 2016
3. Mayra Johana Montalvo 1, Muhib Alam Khan, Clinicoradiological Correlation of Macropsia due to Acute Stroke: A Case Report and Review of the Literature, Case Reports in Neurological Medicine, Volume 2014, Article ID 272084, 3 pages, Published 9 December 2014
4. Fotografia 1.: https://swiatoka.pl/wp-content/uploads/2020/12/test-amslera.pdf