Czy krótkowzroczność u dzieci można zatrzymać? Skuteczne sposoby spowolnienia progresji wady wzroku

Autor: Marta Soczek

Krótkowzroczność u najmłodszych pacjentów staje się coraz poważniejszym wyzwaniem zdrowotnym. Może pojawić się już w dzieciństwie i ma tendencję do pogłębiania się wraz z wiekiem. Choć dla wielu rodziców taka diagnoza brzmi niepokojąco, warto podkreślić, że krótkowzroczność nie musi oznaczać nieuchronnego pogarszania się wzroku. Dzięki nowoczesnym metodom diagnostyki i leczenia możliwe jest skuteczne spowalnianie progresji wady oraz ochrona zdrowia oczu dziecka w dłuższej perspektywie.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest krótkowzroczność, jak ją rozpoznać, jakie może mieć konsekwencje oraz jakie nowoczesne metody leczenia i profilaktyki są dziś dostępne. Podpowiadamy również, jak wygląda diagnostyka i kontrola krótkowzroczności w Centrum Okulistycznym Świat Oka w Warszawie.

Czym jest krótkowzroczność i dlaczego dotyczy coraz młodszych dzieci?

Krótkowzroczność, czyli miopia, to wada wzroku, w której dziecko dobrze widzi z bliskich odległości, ale ma trudności z wyraźnym widzeniem przedmiotów znajdujących się dalej. Dzieje się tak dlatego, że obraz ogniskuje się przed siatkówką, a nie dokładnie na niej. Najczęściej wynika to z nadmiernego wydłużania się gałki ocznej w trakcie wzrostu dziecka.

Fot. 1. Mechanizm powstawania obrazu na siatkówce w oku zdrowym w zestawieniu z nieprawidłowym ogniskowaniem przed siatkówką w przebiegu krótkowzroczności. [2]

Obecnie mówi się wręcz o epidemii krótkowzroczności. Dane Światowej Organizacji Zdrowia oraz International Myopia Institute wskazują, że do 2050 roku nawet połowa światowej populacji może zmagać się z tą wadą wzroku. Również w Polsce obserwuje się systematyczny wzrost liczby dzieci z rozpoznaną krótkowzrocznością, często o charakterze postępującym.

Fot. 2. Globalne trendy epidemiologiczne krótkowzroczności. Model wskazuje, że przy obecnym tempie wzrostu, do 2050 roku wada ta może dotyczyć niemal 50% światowej populacji (ok. 5 mld ludzi). [3]

Ogromną rolę odgrywają czynniki środowiskowe. Dzieci spędzają coraz więcej czasu przed ekranami, uczą się i bawią głównie w bliskich odległościach, a jednocześnie za mało przebywają na świeżym powietrzu. Brak światła dziennego, mało ruchu i niewłaściwa higiena pracy wzrokowej sprzyjają pogłębianiu się krótkowzroczności.

Jak rozpoznać krótkowzroczność u dziecka

Pierwsze objawy krótkowzroczności u dzieci bywają dyskretne i łatwe do przeoczenia. Dziecko zaczyna mrużyć oczy, siada coraz bliżej telewizora, przysuwa książkę lub telefon bardzo blisko twarzy lub pochyla się nad zeszytem. Może mieć także trudności z czytaniem napisów z dużej odległości albo rozpoznawaniem twarzy nadchodzących osób. Często pojawiają się bóle głowy, szybkie zmęczenie oczu, a czasem również problemy z koncentracją w szkole.

Co istotne, wiele dzieci nie zgłasza żadnych dolegliwości, ponieważ nie wiedzą, że mogą widzieć lepiej. To dlatego regularne badanie wzroku u dzieci ma ogromne znaczenie, nawet jeśli nic nie budzi niepokoju rodziców.

Diagnostyka krótkowzroczności u dzieci powinna mieć charakter zespołowy i obejmować zarówno konsultacje okulistyczne, jak i optometryczne. Okulista dziecięcy odpowiada przede wszystkim za ocenę wielkości wady refrakcji, badanie dna oka oraz monitorowanie stanu zdrowia struktur wewnątrzgałkowych, w tym siatkówki.

Optometrysta zajmuje się natomiast oceną funkcjonalną narządu wzroku – analizą parametrów widzenia obuocznego, pracy akomodacji oraz współpracy obu oczu, które u dzieci krótkowzrocznych często ulegają zmianom wraz z progresją wady.

W praktyce, wizyty te najczęściej odbywają się naprzemiennie co około 6 miesięcy – raz u optometrysty, raz u okulisty. Bez względu na wiek dziecka, prowadzenie terapii przez obu specjalistów pozwala na pełniejszą kontrolę krótkowzroczności i precyzyjne dopasowanie leczenia na każdym etapie rozwoju.

Jakie mogą być konsekwencje niekorygowanej krótkowzroczności?

Nieleczona wada wzroku u dziecka może znacząco wpływać na jego codzienne funkcjonowanie. Problemy z widzeniem z daleka utrudniają naukę, powodują zmęczenie, bóle głowy i rozdrażnienie, a z czasem mogą obniżać pewność siebie.

Jeszcze poważniejsze są konsekwencje długofalowe. Postępująca krótkowzroczność zwiększa ryzyko rozwoju groźnych chorób oczu w przyszłości, takich jak odwarstwienie siatkówki, jaskra, zwyrodnienie plamki żółtej czy wcześniejsze wystąpienie zaćmy. Im szybciej rozpocznie się leczenie krótkowzroczności i kontrolę jej progresji, tym większe są szanse na uniknięcie wysokiej krótkowzroczności i jej powikłań.

Metody korekcji krótkowzroczności u dzieci

Podstawą postępowania po rozpoznaniu krótkowzroczności jest odpowiednio dobrana korekcja wzroku. W większości przypadków pierwszym wyborem są okulary, które zapewniają wyraźne widzenie z daleka i znacząco poprawiają komfort nauki najmłodszych pacjentów oraz codziennych aktywności. Dobrze dobrane okulary zmniejszają zmęczenie oczu, pomagają w koncentracji i zapobiegają kompensacyjnym zachowaniom, takim jak mrużenie oczu czy pochylanie się nad zeszytem. W przypadku dzieci szczególnie ważne jest, aby korekcja wady była dopasowana nie tylko pod względem mocy, ale także konstrukcji i wielkości opraw oraz rodzaju soczewek okularowych. Okulary powinny być wygodne i dostosowane do aktywnego trybu życia dziecka.

U starszych dzieci i nastolatków, po odpowiedniej kwalifikacji, możliwe jest również stosowanie soczewek kontaktowych. To rozwiązanie szczególnie korzystne dla dzieci aktywnych fizycznie, pod warunkiem przestrzegania zasad higieny i regularnych kontroli u specjalisty.Warunkiem koniecznym jest jednak odpowiednia dojrzałość dziecka, przestrzeganie zasad higieny oraz stała kontrola u specjalisty ochrony wzroku.

Należy podkreślić, że żadna z dostępnych metod kontroli krótkowzroczności nie daje 100% gwarancji zatrzymania progresji wady. Skuteczność terapii jest ściśle uzależniona od jej systematycznego i prawidłowego stosowania.

W przypadku metod optycznych kluczowe znaczenie ma noszenie okularów terapeutycznych przez cały dzień, do wszystkich odległości, również podczas nauki z bliska – ich zdejmowanie znacząco obniża skuteczność leczenia. Zgodnie z wynikami badań klinicznych, średnia skuteczność metod spowalniania krótkowzroczności wynosi około 60–70%, pod warunkiem regularności i odpowiedniej kontroli specjalistycznej.

Skuteczne metody spowalniania progresji krótkowzroczności

Współczesna kontrola krótkowzroczności opiera się na rozwiązaniach, których skuteczność została potwierdzona w badaniach klinicznych. Ich celem jest ograniczenie wydłużania się gałki ocznej, a tym samym spowolnienie pogłębiania się wady wzroku u dzieci.

Jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań są specjalistyczne soczewki okularowe. Na rynku dostępne są m.in. MiYOSMART z technologią D.I.M.S. (Defocus Incorporated Multiple Segments), która wykorzystuje strefę terapeutyczną w kształcie plastra miodu („strefa rozogniskowania”), aby spowolnić postęp krótkowzroczności, oraz strefę ostrego widzenia („strefa ostrości”) z przepisaną ilością dioptrii dziecka. Strefa ostrości zapewnia wyraźne widzenie, a strefa rozogniskowania jednocześnie przeciwdziała krótkowzroczności. Dzięki swojej budowie soczewki te nie tylko korygują krótkowzroczność, ale również wpływają na sposób, w jaki obraz pada na siatkówkę, co pomaga spowalniać rozwój miopii. Podobne działanie mają okulary Stellest, oparte na technologii HALT (Highly Aspherical Lenslet Target) – systemowi mikrosoczewek ułożonych w pierścieniach, które tworzą „sygnał hamujący” poprzez rozogniskowanie światła na obwodzie siatkówki, spowalniając rozwój krótkowzroczności u dzieci, jednocześnie zapewniając wyraźne widzenie centralne i korygując wadę, co stanowi nowoczesną alternatywę dla tradycyjnych szkieł korekcyjnych.

Fot. 3. Soczewki okularowe do kontroli krótkowzroczności: MiYOSMART (z lewej) oraz Stellest (z prawej). [4]

W przypadku dzieci, które dobrze radzą sobie z soczewkami kontaktowymi, często stosuje się soczewki MiSight. Są to jednodniowe soczewki z technologią ActivControl® zaprojektowane z myślą o spowolnieniu progresji krótkowzroczności u dzieci, co czyni je jedną z częściej wybieranych metod kontroli miopii.

Innowacyjnym rozwiązaniem jest ortokorekcja (Orto-K), wykorzystująca twarde, gazoprzepuszczalne soczewki zakładane na noc. Ich działanie opiera się na kontrolowanym i odwracalnym modelowaniu rogówki podczas snu. Efektem jest nie tylko pełna ostrość widzenia w ciągu dnia (bez korekcji), ale przede wszystkim hamowanie osiowego wzrostu gałki ocznej, co jest istotą kontroli miopii.

Fot. 4. Schemat ilustrujący mechanizm działania ortokorekcji (Orto-K). Soczewka zakładana na noc delikatnie modeluje kształt rogówki, spłaszczając ją podczas snu. Efektem tego procesu jest ostre widzenie w ciągu dnia po zdjęciu soczewki, bez konieczności noszenia okularów. [5]

U części młodych pacjentów stosuje się również farmakoterapię atropiną w niskim stężeniu 0,01%, która według aktualnych badań należy do metod o najwyższej skuteczności w hamowaniu progresji krótkowzroczności. Szczególnie dobre efekty obserwuje się przy jej stosowaniu w połączeniu z metodami optycznymi.

Warto podkreślić, że atropina w stężeniu 0,01% jest obecnie standardem stosowanym w praktyce klinicznej. Od niedawna dostępna jest również gotowa atropina na receptę, co znacząco ułatwia prowadzenie terapii i eliminuje konieczność wykonywania preparatu na indywidualne zamówienie apteczne.

Terapia ta jest uznawana za bezpieczną, a ewentualne działania niepożądane, takie jak przejściowy światłowstręt, występują rzadko i mają charakter odwracalny.

Profilaktyka i zasady higieny pracy wzrokowej

Żadna metoda leczenia nie będzie w pełni skuteczna bez zmiany nawyków dziecka. Profilaktyka wad wzroku i odpowiednia higiena pracy wzrokowej to fundament walki z miopią.

Kluczowe zalecenia dla rodziców:

• Czas na świeżym powietrzu a krótkowzroczność
  Badania dowodzą, że przebywanie na zewnątrz min. 2 godziny dziennie znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju wady. Wpływ światła dziennego na wzrok jest nieoceniony, bo stymuluje ono wydzielanie dopaminy w siatkówce, która hamuje wzrost gałki ocznej.
• Ograniczenie czasu przed ekranem
  Należy ściśle kontrolować czas, jaki dziecko spędza z telefonem czy tabletem.
• Zasada 20-20-20
  Co 20 minut pracy z bliska, dziecko powinno popatrzeć przez 20 sekund na obiekt oddalony o min. 6 metrów (20 stóp), aby rozluźnić akomodację i wykonać 20 pełnych, świadomych mrugnięć.
• Odpowiednia odległość
  Podczas czytania lub pisania odległość oczu od biurka nie powinna być mniejsza niż odległość od łokcia do kostek dłoni (tzw. odległość Harmona), zazwyczaj wynosi około 35-40 cm.

W niektórych przypadkach pomocna może być również profesjonalna terapia widzenia u dzieci, która usprawnia funkcje wzrokowe, takie jak np. akomodacja.

Diagnostyka i dobór metody leczenia krótkowzroczności w Świecie Oka

Każde dziecko jest inne, i każda wada wzroku wymaga indywidualnego podejścia. W Centrum Okulistycznym Świat Oka doskonale rozumiany jest fakt, że spowolnienie krótkowzroczności to proces, który wymaga ścisłej współpracy specjalisty ochrony wzroku, rodzica i małego pacjenta oraz nowoczesnej diagnostyki.

Podczas wizyty oceniana jest nie tylko sama wada wzroku, ale także tempo jej progresji i długość gałki ocznej. Następnie specjaliści dobierają optymalną metodę: soczewki MiYOSMART, okulary Stellest, soczewki MiSight, ortokorekcję (orto-k) lub terapię atropiną. Często, aby zmaksymalizować efekty, wdrażane są terapie łączone.

W Świecie Oka nie tylko dobierana jest korekcja, ale także prowadzone są regularne wizyty kontrolne co 3-6 miesięcy, podczas których oceniana jest efektywność leczenia i, w razie potrzeby, modyfikowane są zalecenia.

Krótkowzroczność u dzieci to problem, którego nie należy bagatelizować. Jednak dzięki nowoczesnym metodom możliwe jest skuteczne spowolnienie progresji wady wzroku i zmniejszenie ryzyka poważnych powikłań w przyszłości. Regularne badania to najlepsza inwestycja w przyszłość Twojego dziecka.

Zapraszamy do wykonania pełnej, specjalistycznej diagnostyki w Centrum Okulistycznym Świat Oka, gdzie nasi eksperci narządu wzroku pomogą dobrać najskuteczniejszą metodę do zatrzymania progresji krótkowzroczności. Zadbaj o to, by Twoje dziecko patrzyło w przyszłość wyraźnie i bezpiecznie.

Bibliografia:

1. International Myopia Institute (IMI); źródło internetowe: https://myopiainstitute.org/
2. Źrodło internetowe: https://www.theeyepractice.com.au/optometrist-sydney/eye-diseases-caused-by-myopia/ (ostatni dostęp 12.12.2025)
3. Źródło internetowe: https://myopiainstitute.org/myopia/ (ostatni dostęp 12.12.2025)
4. Źrodło internetowe: https://www.reviewofoptometry.com/article/hal-dims-lenses-demonstrate-significant-efficacy-in-slowing-myopia (ostatni dostęp 12.12.2025)
5. Źrodło internetowe: http://www.seebeyond.ca/?page_id=302 (ostatni dostęp 12.12.2025)
6. Saiko Matsmura, Ching-yu Cheng, Seang-Mei Saw; Global Epidemiology of Myopia; M. Ang, T. Y. Wong, Updates on Myopia, A Clinical Perspective, Singapure 2020
7. Ranjay Chakraborty, Scott A. Read, Stephen J. Vincent, Understanding Myopia: Pathogenesis and Mechanisms; M. Ang, T. Y. Wong, Updates on Myopia, A Clinical Perspective, Singapore 2020
8. Philip Cheng, B.Optom (Melb), GCOT, IACMM, FIAOMC, The Proliferation of Myopia Management Spectacles, Review of Myopia Management, May 2025
9. Daniel Porter, Michael A Puente, Jr., MD, Myopia Control in Children, American Academy of Ophthalmology, September 2024